Prawidłowy pomiar pH zaczyna się nie od próbki, ale od sprawnego i prawidłowo skalibrowanego pH-metru
. Nawet dobrej jakości urządzenie może wskazywać błędne wartości, jeśli elektroda
jest niewłaściwie przygotowana, zużyta albo kalibracja została wykonana nieprawidłowo.

Do kalibracji pH-metru wykorzystuje się roztwory buforowe o dokładnie określonej wartości pH
. Pozwalają one ustawić wskazania aparatury i sprawdzić, czy elektroda pracuje prawidłowo.

W tym artykule wyjaśniamy, czym są bufory pH, jakie wartości stosuje się najczęściej,
jak dobrać odpowiedni roztwór oraz jak prawidłowo przeprowadzić kalibrację pH-metru.

Szukasz gotowych roztworów do kalibracji?

Zobacz bufory pH dostępne w ETA Innovations

Czym jest bufor pH?

Bufor pH to roztwór, którego pH jest odporne na niewielkie zmiany wywołane
dodaniem substancji o charakterze kwasowym lub zasadowym.

W praktyce laboratoryjnej roztwory buforowe wykorzystuje się przede wszystkim
jako wzorce odniesienia podczas kalibracji pH-metrów i elektrod pH .

Każdy certyfikowany lub przygotowany zgodnie z odpowiednią procedurą bufor ma
określoną wartość pH.

Przykładowo może to być:

pH 4,01,
pH 6,86,
pH 7,00,
pH 9,18.

Wartość pH buforu zależy również od temperatury, dlatego podczas dokładnych
pomiarów należy uwzględnić temperaturę roztworu oraz sposób kompensacji
temperatury stosowany przez konkretny pH-metr.

Do czego stosuje się bufory pH?

Najczęstszym zastosowaniem buforów jest kalibracja pH-metru .

Kalibracja polega na porównaniu wskazania urządzenia ze znaną wartością buforu i odpowiednim
dostosowaniu parametrów pomiarowych urządzenia.

Bufory pH stosuje się między innymi w:

laboratoriach analitycznych,
laboratoriach przemysłowych,
kontroli jakości,
laboratoriach spożywczych,
rolnictwie,
badaniach środowiskowych,
kontroli procesów technologicznych,
badaniach wody,
badaniach gleby,
laboratoriach badawczo-rozwojowych.

Prawidłowa kalibracja ma szczególne znaczenie wtedy, gdy nawet niewielka różnica
wskazania pH może wpływać na interpretację wyniku.

Dlaczego trzeba kalibrować pH-metr?

Elektroda pH nie jest idealnym czujnikiem, a jej charakterystyka może zmieniać
się w czasie.

Na dokładność pomiaru wpływają między innymi:

stan elektrody,
czas jej użytkowania,
sposób przechowywania,
temperatura,
rodzaj badanej próbki,
zanieczyszczenie membrany,
stan roztworu referencyjnego,
częstotliwość wykonywania pomiarów.

Dlatego nawet prawidłowo działający pH-metr powinien być regularnie sprawdzany i kalibrowany
zgodnie z zaleceniami producenta oraz wymaganiami stosowanej metody analitycznej.

Jakie bufory pH stosuje się do kalibracji?

Wybór buforu powinien zależeć przede wszystkim od zakresu pH, w którym wykonywane są pomiary
.

Bufor pH 4,01

Bufor o wartości około pH 4 stosuje się do kalibracji w zakresie kwaśnym.

Może być wykorzystywany między innymi jako jeden z punktów kalibracyjnych przy pomiarach
próbek o kwaśnym odczynie.

Bufor pH 6,86

Bufor pH 6,86 znajduje zastosowanie przy kalibracji w pobliżu odczynu obojętnego.

Jest częs to stosowany jako punkt kalibracyjny w połączeniu z buforem o niższym
lub wyższym pH.

Bufor pH 7,00

Bufor o wartości pH 7,00 odpowiada wartości w pobliżu odczynu neutralnego.

Jest jednym z najczęściej wykorzystywanych punktów kalibracyjnych pH-metru.

Bufor pH 9,18

Bufor pH 9,18 służy do kalibracji w zakresie zasadowym.

Może być stosowany jako drugi lub trzeci punkt kalibracyjny, jeżeli wykonywane
pomiary obejmują próbki o wyższym pH.

Bufor pH 6,86 czy pH 7,00 – który wybrać?

Nie ma jednej uniwersalnej odpowiedzi.

Należy przede wszystkim sprawdzić:

instrukcję obsługi pH-metru,
zalecenia producenta elektrody,
procedurę stosowaną w laboratorium,
zakres pH analizowanych próbek.

Niektóre urządzenia są skonfigurowane pod konkretne wartości buforów, dlatego
przed rozpoczęciem kalibracji war to sprawdzić, jakie wzorce obsługuje dany
model pH-metru.

Kalibracja jedno-, dwu- czy trzypunktowa?

Liczba punktów kalibracyjnych powinna być dopasowana do zakresu wykonywanych pomiarów.

Kalibracja jednopunktowa

Wykorzystywana, gdy pomiary są wykonywane w stosunkowo wąskim zakresie pH.

Przykładowo, jeżeli badane próbki mają pH zbliżone do neutralnego, odpowiedni
pojedynczy punkt kalibracyjny może być wystarczający — o ile dopuszcza to procedura
pomiarowa i producent urządzenia.

Kalibracja dwupunktowa

Jest częs to stosowanym rozwiązaniem, ponieważ pozwala skorygować zarówno punkt
odniesienia, jak i nachylenie charakterystyki elektrody.

Przykładowa kombinacja:

pH 4,01 + pH 7,00

lub

pH 7,00 + pH 9,18

Dobór zależy od zakresu pomiarowego.

Kalibracja trzypunktowa

Może być stosowana wtedy, gdy pH badanych próbek obejmuje szeroki zakres — od kwaśnego
do zasadowego.

Przykładowo:

pH 4,01 + pH 7,00 + pH 9,18

Zawsze należy jednak kierować się instrukcją konkretnego urządzenia i wymaganiami metody.

Jak prawidłowo skalibrować pH-metr?

Dokładna procedura może różnić się zależnie od modelu urządzenia, ale typowa
kalibracja wygląda następująco.

1. Przygotuj bufory

Wybierz roztwory odpowiednie dla zakresu wykonywanych pomiarów.

Nie używaj buforu, który jest zanieczyszczony, przeterminowany lub którego
sposób przechowywania budzi wątpliwości.

2. Sprawdź elektrodę

Przed kalibracją elektroda powinna być czysta i prawidłowo przygotowana do pracy.

Jeżeli elektroda była przechowywana niezgodnie z zaleceniami producenta, jej
wskazania mogą być niestabilne.

3. Uwzględnij temperaturę

Wartość pH roztworu buforowego może zależeć od temperatury.

Jeżeli pH-metr posiada automatyczną kompensację temperatury, należy upewnić się, że czujnik
temperatury działa prawidłowo.

4. Opłucz elektrodę

Przed zanurzeniem elektrody w kolejnym roztworze należy ją odpowiednio przepłukać.

Pozwala to ograniczyć ryzyko przenoszenia pozostałości poprzedniego roztworu do następnego
buforu.

5. Wykonaj pierwszy punkt kalibracji

Umieść elektrodę w wybranym buforze i rozpocznij procedurę kalibracji zgodnie z instrukcją
pH-metru.

Poczekaj, aż wskazanie ustabilizuje się.

6. Wykonaj kolejne punkty

Jeżeli stosujesz kalibrację dwu- lub trzypunktową, po zakończeniu pierwszego
punktu przepłucz elektrodę i przejdź do kolejnego buforu.

7. Sprawdź wynik

Po zakończeniu kalibracji war to sprawdzić działanie elektrody na odpowiednim
roztworze kontrolnym.

Jeżeli wskazania są niestabilne lub urządzenie nie może prawidłowo zakończyć
kalibracji, przyczyną może być między innymi stan elektrody, niewłaściwy bufor
albo problem z aparaturą.

Najczęstsze błędy podczas kalibracji pH-metru

1. Używanie zanieczyszczonego buforu

Bufor powinien być chroniony przed zanieczyszczeniem.

Nie należy zanurzać brudnej elektrody bezpośrednio w butelce z roztworem
przeznaczonym do dalszego użycia.

Praktycznym rozwiązaniem jest pobieranie niewielkiej ilości buforu do osobnego
naczynia i wykorzystanie jej do kalibracji.

2. Używanie tego samego buforu zbyt długo

Bufor może ulec zanieczyszczeniu lub zmianie parametrów podczas przechowywania i użytkowania.

Dlatego należy przestrzegać zaleceń dotyczących przechowywania i okresu
użytkowania konkretnego produktu.

3. Pomijanie płukania elektrody

Pozostałości poprzedniego roztworu mogą wpływać na kolejny etap kalibracji.

4. Niewłaściwe przechowywanie elektrody

Sposób przechowywania elektrody ma istotne znaczenie dla jej kondycji i stabilności
pomiarów.

W przypadku wielu elektrod pH stosuje się odpowiedni roztwór przechowawczy, np.
KCl, jednak zawsze należy sprawdzić zalecenia producenta konkretnej elektrody.

5. Kalibracja tylko wtedy, gdy pojawi się problem

Jeżeli pH-metr zaczyna pokazywać podejrzane wartości, może to oznaczać, że problem
pojawił się już wcześniej.

Częstotliwość kalibracji powinna być dopasowana do rodzaju pomiarów, wymaganej
dokładności oraz zaleceń producenta urządzenia i procedury laboratoryjnej.

Jak przechowywać bufory pH?

Bufory należy przechowywać zgodnie z informacjami podanymi przez producenta.

Szczególnie ważne jest ograniczenie możliwości:

zanieczyszczenia,
odparowania,
kontaktu z innymi roztworami,
niewłaściwej temperatury przechowywania.

Butelkę należy zamykać bezpośrednio po pobraniu roztworu.

Jeżeli roztwór zmienił wygląd lub istnieją wątpliwości dotyczące jego jakości,
nie powinien być wykorzystywany do dokładnej kalibracji aparatury.

Czy woda destylowana może zastąpić bufor pH 7?

Nie.

Woda destylowana lub demineralizowana nie jest odpowiednim zamiennikiem roztworu
buforowego do kalibracji pH-metru.

Bufor ma określoną i stabilną wartość pH, dzięki czemu urządzenie może
wykorzystać go jako punkt odniesienia.

Woda nie zapewnia takiego wzorca.

War to również pamiętać, że roztwór KCl stosowany do przechowywania
lub uzupełniania niektórych elektrod nie jest zamiennikiem buforu pH .

Są to różne roztwory pełniące różne funkcje.

Jak dobrać bufory do swojego pH-metru?

Najbezpieczniej zacząć od sprawdzenia dokumentacji urządzenia i elektrody.

Następnie określ zakres pH, w którym najczęściej pracujesz.

Przykładowo:

Próbki kwaśne

→ pH 4,01 + pH 7,00

Próbki w pobliżu neutralnego

→ pH 6,86 lub pH 7,00

Próbki zasadowe

→ pH 7,00 + pH 9,18

Szeroki zakres pomiarowy

→ odpowiednia kalibracja wielopunktowa, np. PH 4,01 + 7,00 + 9,18

Ostateczny wybór należy zawsze dopasować do konkretnego pH-metru, elektrody i procedury
analitycznej.

Bufory pH dostępne w ETA Innovations

W ETA Innovations przygotowujemy roztwory przeznaczone do zastosowań
laboratoryjnych i kalibracji aparatury pomiarowej.

W naszej ofercie znajdziesz między innymi bufory o różnych wartościach pH,
dzięki czemu możesz dobrać roztwór odpowiedni do zakresu wykonywanych pomiarów.

[Zobacz wszystkie bufory pH →]

Jeżeli nie wiesz, który roztwór będzie odpowiedni do Twojego pH-metru, przed zakupem
sprawdź dokumentację urządzenia lub skontaktuj się z nami.

Podsumowanie

Bufory pH są podstawowym elementem prawidłowej kalibracji pH-metru.

Pozwalają wykorzystać roztwory o znanej wartości pH jako punkt odniesienia dla pomiarów.

Najczęściej stosowane wartości to m.in. pH 4,0, 6,86, 7,00 i 9,18 ,
ale właściwy wybór zależy od konkretnego urządzenia, elektrody oraz zakresu
wykonywanych pomiarów.

Na dokładność pomiaru wpływa nie tylko sam bufor.

Równie ważne są stan elektrody, jej prawidłowe przechowywanie, temperatura,
czystość oraz sposób przeprowadzania kalibracji.

Dlatego prawidłowo dobrany i przechowywany bufor jest jednym z podstawowych
elementów kontroli jakości pomiarów pH.

Potrzebujesz buforu do kalibracji swojego pH-metru?

Sprawdź bufory pH w ETA Innovations